الکتروتراپی چیست و در چه زمینه هایی کاربرد دارد

الکتروتراپی یک تکنولوژی برای تسکین درد است  و به صورت غیر تهاجمی سال‌های طولانی برای رفع مشکلات و ناراحتی‌های افراد مورد استفاده قرار گرفته است . الکتروتراپی روشی تایید شده و موثر برای کنترل درد و تحریک عملکرد عضلات نواحی مختلف بدن است.

Image

چگونگی عملکرد الکتروتراپی:

دانش ها و مهارتهای حرفه‌ای یک فیزیوتراپیست در جهان امروزحرف اول را می‌زند که عوامل فیزیکی همچون انرژی الکتریکی، مغناطیسی و فراصوتی استفاده می‌شود،  تجهیزات الکتروتراپی مانند دیگر روش‌های فیزیوتراپی که شامل تمرین درمانی است نوعی ابزار پیشرفته و تخصصی محسوب می‌شود ، ارزیابی مناسب هر بیمار و طراحی یک برنامه فیزیوتراپی مناسب برای آن بیمار باید صورت گیرد و سپس دانش کافی استفاده از این ابزارها وجود داشته باشد.

چگونگی درمان الکتروتراپی:

در روش الکتروتراپی برای کاهش علائم درد و ناراحتی با استفاده از ابزارهای تحریک الکتریکی، با دستکاری عملکرد اعصاب فعال در مکانیزم درد و یا سیستم ایپوئیدی شاهد کاهش درد چشمگیری خواهیم بود. روش‌های مختلف مورد استفاده برای این درمان با مکانیزم‌های فیزیولوژیک متفاوت افراد ارتباط مستقیم دارد. به این ترتیب اثربخشی الکتروتراپی با توجه به سطح و نوع درد و ناراحتی بیمار متفاوت خواهد بود، در حوزه کلینیکی، در اکثر مواقع فرض می‌شود تحریک الکتریکی می‌تواند یک درمان مناسب برای تسکین مشکلات و ناراحتی‌های خاص باشد.

اکثر مراجعین به کلینیک‌های فیزیوتراپی از الکتروتراپی استفاده می کنند. الکتروتراپی  یکی ازاجزای بسیار مهم و پرکاربرد فیزیوتراپی است و حتی در دیدگاه اکثریت مردم، فیزیوتراپی را با تجهیزات آن می‌شناسند. الکتروتراپی به معنی استفاده از عوامل فیزیکی روی بافت‌های بدن با استفاده از تجهیزات الکتریکی و با اهداف درمانی است.

الکتروتراپی در چه مواردی کمک به روند درمان آن میکند:

حوزه‌های فیزیوتراپی در آسیب‌های تخصصی ورزشی ، بیماران دیابتیک ، توانبخشی قلبی ـ ریوی و اختلالات کف لگن مانند بی‌ اختیاری‌های ادراری و مدفوعی نمونه‌هایی بوده که دردهه اخیر به خوبی وارد حیطه فیزیوتراپی شده‌ است. تحریک الکتریکی عضلات کف لگن برای تقویت این عضلات برای بیمارانی که دچار اختلالات ادراری هستند واستفاده از دستگاه‌های خاص جهت انقباض ارادی در این عضلات را برای بیمار تسهیل کرد. و یا در بیماران با دردهای متنوع اسکلتی - عضلانی، کاهش درد و افزایش کارایی اندام مورد نظر را به‌دست آورد.

امروزه متاسفانه دیده می شود که افراد غیرفیزیوتراپیست به فیزیوتراپی بیماران می‌پردازند. این مساله به ویژه در حوزه الکتروتراپی بسیار مشهود است، زیرا هیچ محدودیتی برای فروش دستگاه‌ها و تجهیزات به عوام وجود نداشته وطریقه استفاده و کار با تجهیزات در فضای مجازی و یا لوح‌های فشرده و دیگر منابع آموزشی بخوبی در دسترس عموم است. بنابراین واضح است منافع مادی بسیاری را به این مساله ترغیب کند، اما چنان که گفته شد موفقیت درمان فیزیوتراپی به دانش و مهارت فیزیوتراپیست بستگی دارد که خوشبختانه با توجه به سطح آموزشی که در دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور وجود دارد، این توانایی به حد کفایت در همکاران فیزیوتراپیست دیده می‌شود
البته کاربرد نابجای الکتروتراپی می‌تواند آسیب‌رسان نیز باشد و روند بهبود بیمار را دچار وقفه و حتی صدمات بیشتر کند. چنین کاربری اشتباهی از سوی افراد سود جو و غیرمرتبط نه فقط به بیمارصدمه وارد می‌کند، بلکه هویت رشته فیزیوتراپی را نیز در جامعه مخدوش می‌سازد.

باید توجه داشته باشیم که تمام فیزیوتراپیست یا عضو انجمن فیزیوتراپی ایران هستند یا کارت سازمان نظام پزشکی دارند، بنابراین درخواست رویت کارت انجمن فیزیوتراپی یا سازمان نظام پزشکی می‌تواند اولین قدم در فرهنگسازی و جلوگیری از آسیب به بیماران و رشته فیزیوتراپی باشد.

الکتروتراپی چگونه انجام می‌شود؟

امروزه انواع مختلفی از روش‌های الکتروتراپی وجود دارد که شامل :1) امواج مافوق صوت  2) اینترفرانشیا‌ل‌ تراپی‌ (interferential therapy) 3) تحریک الکتریکی عصب از روی پوست (TENS)4)لیزر درمانی و تحریک عضله است. در روش امواج مافوق صوت از امواج صوتی برای تسریع فرآیند درمان استفاده می‌شود، در حالی که در روش اینترفرانشیال و تحریک الکتریکی عصب از روی پوست، درد و ناراحتی بیمار از طریق دستکاری وضعیت اعصابی که مسئولیت ایجاد احساس درد و ناراحتی را بر عهده دارند، تسکین پیدا می‌کند. علاوه بر این گاهی اوقات از لیزر درمانی برای ترمیم بافت آسیب‌دیده استفاده می‌شود. استفاده از لیزر در این شرایط به معنی این است که امکان درمان دقیق و سریع بیمار در این حالت امکان‌پذیر می‌باشد.

مزایای ناشی از الکتروتراپی

 شامل یک فرآیند بهبود پیشرفته، ارتقای اثربخشی فرآیند چرخش خون در بدن، و بهبود وضعیت عملکرد عضلات است. تاثیرهای ناشی از الکتروتراپی شامل کاهش درد، افزایش مقدار جذب مواد مغذی توسط اندام‌ها ، افزایش دامنه حرکت، افزایش سرعت و نیرومندی انقباض عضله و افزایش قدرت است. سایر تاثیرات ناشی از این درمان شامل کاهش التهاب موضعی و آزادسازی اندورفین است که در عمل هورمونی است که عملکرد بی‌حسی موضعی طبیعی را برای بدن بر عهده دارد.

امروزه از الکتروتراپی برای بهبود شرایط بیمار در موارد زیر استفاده می‌شود:

  • درد قوزک حاد و مزمن و آرتروز مفصل قوزک

کمر درد حاد و مزمن در ناحیه پایین کمر که با وضعیت اعصاب ستون فقرات و دیسک کمر یا آرتروز ستون فقرات و بیماری خرابی دیسک بین مهره‌ای (DDD) ارتباط داشته باشد. گردن درد حاد و مزمن که با آسیب‌دیدگی بافت‌های نرم عضلات، رباط‌ها و دیسک‌های بین مهره‌ای، ورم مفصل و آرتروز ستون فقرات ارتباط دارد.

  • درد زانوی حاد، مزمن یا ناراحتی پس از عمل جراحی زانو که با آسیب‌دیدگی عضله، آسیب تاندون، و پارگی رباط یا مشکلات مربوط به آرتروز زانو ارتباط داشته باشد.
  • درد لگن
  • نورالژی عصب سه‌قلو
  • سندرم تونل کارپال که با درد به خاطر وارد شدن فشار به اعصاب در تونل کارپال ارتباط دارد.
  • درد مچ دست
  • آرنج تنیس‌باز
  • درد و ناراحتی پس از عمل جراحی
  • درد و ناراحتی در ناحیه پا که شامل التهاب فاشیای کف پا، تندینوپسی آشیل، تومور عصبی مورتون و نوروپاتی محیطی است.
  • عوارض پس از عمل جراحی لامینکتومی که یک نوع عمل جراحی در ناحیه ستون فقرات است.
  • فلج اعصاب صورت
  • تاندونیت ماهیچه دو سر
  • اسپلینت ساق پا
  • درد حاد و مزمن شانه که با وضعیت عضله، تاندون، رباط یا آرتروز مفصل شانه ارتباط داشته باشد.
  • درد سیاتیک
  • نوروپاتی دیابتی
  • درد و ناراحتی پس از عمل جراحی
  • رماتیسم زانو
  • فیبرومیالژیا
  • بیماری هرپس زوستر حاد/ نورالژی پس هرپسي
  • بیماری تخریب مفصل (DJD)
  • دیستروفی رفلکسی سمپاتیک (RSD)

در اکثر موارد حداقل به ۲۰ دقیقه زمان برای دستیابی به نتایج مناسب در ارتباط با تحریک الکتریکی عصب از روی پوست نیاز است. و در مواردی که از شدت فرکانس پایین‌تر برای درمان استفاده شده یا از آن به همراه طب سوزنی استفاده می‌گردد، ۲۰ دقیقه حداکثر زمان در نظر گرفته شده برای درمان است، زیرا در این شرایط می‌توان درمان را در طول روز دوباره بر روی بیمار تکرار کرد. از طرف دیگر، در مواردی که از شدت فرکانس بالاتر یا روش قدیمی برای این کار استفاده شود، قاعده مشخصی در ارتباط با کل زمان مورد نیاز برای درمان وجود ندارد. به این ترتیب برای اکثر افراد مدت زمان بین ۲۰ تا ۶۰ دقیقه می‌تواند کافی بوده و نتایج مناسب به همراه داشته باشد.

موارد منع استفاده برای الکتروتراپی

  • در مواردی که فرد در دوره سه ماه اول بارداری قرار داشته باشد (به هر حال در طول دوره‌های سه ماه دوم و سوم بارداری تحت نظارت پزشک می‌توان از این درمان استفاده کرد)
  • در مواردی که فرد قبلاً به اختلال سیستم لنفاوی دچار شده باشد. در حقیقت تحریک الکتریکی عصب از روی پوست می‌تواند بر عملکرد سیستم لنفاوی تاثیر گذاشته و باعث تجمع مایع در نقاط تحت درمان شود.
  • در مواردی که فرد احساس بی‌حسی و گزگز در ناحیه تحت درمان داشته باشد.
  • علاوه بر این در هنگام استفاده از این درمان باید وضعیت پوست فرد نیز مورد توجه قرار گیرد.

به این ترتیب معمولاً به افراد توصیه می‌شود قبل از استفاده از الکتروتراپی در فیزیوتراپی با متخصص طب فیزیکی در ارتباط با موارد زیر ملاقات و مشورت کنند:

  • در صورتی که فرد مشکلات قلبی عروقی دارد.
  • در صورتی که فرد اخیراً با کاهش وزن زیاد به صورت غیر منتظره مواجه شده باشد.
  • در صورتی که فرد سکته مغزی کامل یا ناقص (حمله ایسکمی گذرا) کرده باشد.
  • در صورتی که فرد به سرطان مبتلا بوده یا قبلاً مبتلا به سرطان بوده است.
  • در صورتی که فرد مبتلا به بیماری صرع باشد.
  • در صورتی که فرد درد و ناراحتی تشخیص داده نشده داشته باشد.
  • در صورتی که فرد مشکلات قلبی عروقی دارد.
  • در صورتی که فرد اخیراً با کاهش وزن زیاد به صورت غیر منتظره مواجه شده باشد.
  • در صورتی که فرد سکته مغزی کامل یا ناقص (حمله ایسکمی گذرا) کرده باشد.
  • در صورتی که فرد به سرطان مبتلا بوده یا قبلاً مبتلا به سرطان بوده است.
  • در صورتی که فرد مبتلا به بیماری صرع باشد.
  • در صورتی که فرد درد و ناراحتی تشخیص داده نشده داشته باشد.

الکتروتراپی تا چه میزان بی‌خطر است؟

در هنگام استفاده از این درمان امواج الکتریکی از طریق چند جفت الکترود از پوست عبور کرده و فقط به عمق ۱ تا اینچ در بدن نفوذ می‌کند (سطحی که فیبرهای عصبی در آن قرار دارند). مشخص است که این مقدار کم از جریان الکتریکی نمی‌تواند بیمار را در معرض خطر خاص قرار دهد.

....